Ból oka to objaw, którego nie warto bagatelizować – może wynikać z przemęczenia, ale bywa też sygnałem chorób zagrażających widzeniu. W skrócie: im naglejszy, silniejszy i bardziej połączony z pogorszeniem widzenia, tym szybciej trzeba zgłosić się do okulisty.
- Ból oka po całym dniu patrzenia w ekran najczęściej oznacza przeciążenie i suchość powierzchni oka.
- Nagły, silny ból jednego oka z zamglonym widzeniem, nudnościami lub tęczowymi obwódkami wokół świateł to stan pilny.
- Głęboki ból „za okiem”, nasilający się przy ruchach, może świadczyć o zapaleniu tkanek oczodołu lub nerwu wzrokowego.
- Ból oka może towarzyszyć chorobom ogólnym (np. zapaleniom zatok, migrenie, chorobom układowym), więc nie zawsze problem leży tylko w samym oku.
Zobacz też: Czerwone oko – co to znaczy i kiedy się martwić?
Jak wygląda ból gałki ocznej, który zwykle nie jest groźny?
Najczęściej łagodny ból gałki ocznej pojawia się stopniowo w obu oczach po długim dniu pracy z bliska, patrzeniu w monitor, prowadzeniu auta nocą czy przebywaniu w klimatyzowanym, suchym pomieszczeniu. Zwykle towarzyszy mu uczucie zmęczenia, „ściągania” powiek, lekkie pieczenie, czasem przejściowe zamglenie, które mija po przerwie i nawilżeniu oczu.
Typowe, raczej niegroźne sytuacje to:
- Ból i dyskomfort oczu pod koniec dnia pracy przy komputerze, który mija po odpoczynku.
- Dolegliwości po kilku godzinach noszenia soczewek kontaktowych, jeśli ustępują po ich zdjęciu i nawilżeniu oczu.
- Uczucie zmęczenia oczu po czytaniu w złym oświetleniu lub przy niekorygowanej wadzie wzroku.
- Niewielki ból po jednorazowym podrażnieniu (np. dym, wiatr, delikatne otarcie powieki), który szybko słabnie.
Jeśli ból stopniowo ustępuje w ciągu kilkunastu godzin, nie narasta, a widzenie pozostaje prawidłowe, zwykle wystarczy higiena pracy (przerwy od ekranu, mruganie, nawilżające krople bez konserwantów) i umówienie się na planową wizytę, aby sprawdzić wadę wzroku i powierzchnię oka.
Kiedy ból gałki ocznej wymaga pilnej pomocy lekarskiej?
Ból gałki ocznej jest pilny, gdy pojawia się nagle, jest silny, nie ustępuje i towarzyszy mu pogorszenie widzenia albo objawy ogólne. W takiej sytuacji lekarz musi wykluczyć m.in. ostre choroby wewnątrz oka, zapalenie tkanek oczodołu, zapalenie nerwu wzrokowego lub ostre zaburzenia ciśnienia wewnątrz gałki ocznej.
Do natychmiastowego kontaktu z lekarzem (SOR, dyżur okulistyczny) powinny skłonić:
- Nagły, silny ból jednego oka z wyraźnym pogorszeniem widzenia.
- Ból oka z pojawieniem się błysków, licznych mroczków lub „dziury” w polu widzenia.
- Ból oka z silnym bólem głowy, nudnościami, wymiotami lub widzeniem tęczowych obwódek wokół świateł.
- Głęboki ból z obrzękiem powiek, wytrzeszczem, gorączką lub trudnością w poruszaniu okiem.
- Ból oka po urazie, kontakcie z chemikaliami, oparzeniu (np. spawanie, promieniowanie UV).
W badaniach podkreśla się, że opóźnienie diagnostyki w takich sytuacjach zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia nerwu wzrokowego i utraty widzenia, zwłaszcza w ostrych postaciach chorób związanych z ciśnieniem wewnątrz oka oraz w zapaleniach struktur oczodołu.
Jak zespół suchego oka powoduje codzienny ból oka?
Bardzo częstą przyczyną przewlekłego, męczącego bólu oka jest zaburzenie filmu łzowego, czyli sytuacja, w której oko jest zbyt słabo nawilżone lub łzy zbyt szybko odparowują; taki mechanizm leży u podstaw choroby określanej jako Zespół suchego oka.
U pacjentów z tą dolegliwością ból i dyskomfort narastają w ciągu dnia: rano oczy są „w miarę”, po południu pojawia się pieczenie, uczucie piasku lub ucisku, a wieczorem obraz może się chwilowo zamglić. Najczęściej dolegliwości nasilają:
- Długie patrzenie w ekran (rzadsze mruganie).
- Klimatyzacja, suche powietrze, dym, pyły.
- Niektóre soczewki kontaktowe i nieprawidłowa higiena ich noszenia.
- Częste stosowanie kropli z konserwantami lub niektórych leków ogólnych.
Leczenie polega głównie na zmianie nawyków (przerwy od ekranu, częstsze mruganie), nawilżaniu powietrza, stosowaniu sztucznych łez bez konserwantów i – jeśli trzeba – korygowaniu wady wzroku oraz chorób ogólnych. Napary z rumianku czy świetlika przygotowywane w domu nie są zalecane, bo mogą uczulać i wprowadzać dodatkowe zanieczyszczenia na powierzchnię oka.
Co zrobi okulista, gdy zgłaszasz ból oka?
W czasie wizyty lekarz najpierw pyta, kiedy pojawił się ból, jak wygląda w ciągu dnia, czy towarzyszy mu pogorszenie widzenia, światłowstręt, wydzielina, gorączka lub objawy ogólne. Następnie sprawdza ostrość widzenia, bada oko w lampie szczelinowej, mierzy ciśnienie śródgałkowe i – w razie potrzeby – wykonuje badanie dna oka oraz pola widzenia.
Jeśli podejrzewa infekcję, może pobrać wymaz z worka spojówkowego; przy podejrzeniu głębszego zapalenia zleci badania krwi lub obrazowanie (np. rezonans, tomografię), co jest standardem w diagnostyce zapaleń tkanek oczodołu i chorób nerwu wzrokowego.
Leczenie dobiera się do rozpoznania – od samych kropli nawilżających, przez leki przeciwzapalne i przeciwbakteryjne, po leczenie ogólne lub zabiegi. Nie warto samodzielnie stosować silnych kropli (np. sterydów) ani przedłużać „leczenia domowego”, jeśli ból oka utrzymuje się dłużej niż kilka dni lub wyraźnie narasta.
Pytania i odpowiedzi
Czy każdy ból oka oznacza jaskrę?
Nie. Choroby związane z podwyższonym lub nieprawidłowo zmiennym ciśnieniem wewnątrz gałki ocznej to tylko jedna z wielu możliwych przyczyn bólu oka i często przez długi czas przebiegają bez bólu – z wolnym zawężaniem pola widzenia. Ból oka częściej wynika z przeciążenia, suchości, zapaleń powierzchniowych czy problemów z zatokami lub migreny.
Boli mnie oko po pracy przy komputerze. Co mogę zrobić sam?
Rób przerwy co 20–30 minut (kilka sekund patrzenia w dal i kilkukrotne świadome mrugnięcie), zadbaj o odpowiednie oświetlenie, ustaw monitor nieco poniżej linii wzroku, nawilżaj powietrze i stosuj sztuczne łzy bez konserwantów. Jeśli mimo tych zmian ból oka utrzymuje się ponad kilka dni, pojawia się zamglone widzenie lub silny światłowstręt, umów się do okulisty.
Czy ból oka może mieć związek z zatokami, zębami lub migreną?
Tak. Ból okolicy oka może być „przeniesiony” z zatok obocznych nosa, zębów lub z układu nerwowego (np. migrena, inne choroby neurologiczne). W takich przypadkach dolegliwości oczne często współistnieją z bólem twarzy, czoła, policzka, światłowstrętem lub typowym bólem głowy. Jeśli okulista nie znajduje przyczyny w samym oku, może zalecić konsultację laryngologiczną, stomatologiczną lub neurologiczną.
Źródła
- Guidelines for the standardized diagnosis and treatment of non-specific orbital inflammation (2024)
- Appraisal, Work-Up and Diagnosis of Anterior Uveitis: A Practical Approach
- IOP and glaucoma damage: The essential role of optic nerve head and retinal mechanosensors
- Treatment and Relapse Prevention of Typical and Atypical Optic Neuritis
- Consensus on Diagnostic Criteria of Idiopathic Orbital Inflammation Using a Modified Delphi Approach