Mroczki przed oczami to widoczne „muszki”, kropki lub nitki, które pływają w polu widzenia i zwykle są niegroźne, ale czasem oznaczają poważny problem z okiem. Gdy pojawiają się nagle, jest ich dużo, towarzyszą im błyski lub pogorszenie widzenia, trzeba jak najszybciej iść do okulisty.
- Mroczki najczęściej są efektem zmian w żelu wypełniającym oko, a nie „brudem” na jego powierzchni
- Pojedyncze, od lat niezmienne mroczki zazwyczaj są łagodne i wymagają tylko kontroli
- Nagły „wysyp” nowych mroczków, błyski lub zasłona w polu widzenia mogą oznaczać uszkodzenie siatkówki
- Za objawem mogą stać choroby oczu (np. jaskra, retinopatia cukrzycowa) oraz ogólnoustrojowe, np. anemia czy niedobory witamin
- Leczenie zależy od przyczyny – od samej obserwacji po laser lub operację, jeśli objaw jest groźny albo bardzo uciążliwy
Zobacz też: Uczucie ciała obcego w oku – przyczyny, objawy, co robić
Jak wyglądają mroczki i kiedy są czymś „normalnym”?
Mroczki to wrażenie widzenia ciemnych kropek, nitek, pajęczynek lub „muszek”, które przesuwają się wraz z ruchem oka i są najlepiej widoczne na jasnym tle, np. na niebie czy białej ścianie.
Często towarzyszą nam od lat, nie zmieniają się i nie powodują pogorszenia ostrości widzenia. W takiej sytuacji zwykle są traktowane jako niegroźny efekt zmian wewnątrz oka, związanych m.in. z wiekiem. Mózg uczy się je „ignorować” i wiele osób z czasem przestaje je zauważać.
Typowe cechy łagodnych mroczków:
- Pojedyncze lub nieliczne plamki obecne „od zawsze”
- Brak nagłego wzrostu liczby mroczków
- Brak bólu oka i błysków światła
- Brak zasłony, „firanki” lub dużej ciemnej plamy w polu widzenia
- Brak wyraźnego, nagłego spadku ostrości widzenia
Jeśli cokolwiek w tym obrazie się zmienia – mroczków nagle jest więcej, mają inne kształty albo towarzyszą im inne objawy – nie warto tego bagatelizować. To sygnał, żeby dać się obejrzeć okuliście, nawet jeśli dotąd zawsze „tak miałeś”.
Co dzieje się w siatkówce oka i ciele szklistym, gdy widzisz mroczki?
Najczęściej mroczki wynikają ze zmian w przejrzystym żelu wypełniającym wnętrze oka oraz z tego, jak jego struktury rzucają cień na siatkówkę oka.
W środku gałki znajduje się ciało szkliste – gęsty, przezroczysty żel. Z wiekiem przestaje być idealnie jednolite: tworzą się w nim zagęszczenia włókien i pęcherzyki płynu. Te zagęszczenia działają jak małe „chmury” w tym żelu i rzucają cień na siatkówkę, co odczuwasz jako mroczki.
U części osób ciało szkliste zaczyna się odklejać od siatkówki. Samo w sobie może to być proces związany z wiekiem i w wielu przypadkach nie jest groźny. Problem pojawia się, gdy w trakcie odklejania pociąga ono za fragment siatkówki i powoduje jej pęknięcie lub odwarstwienie. Wtedy obok nowych mroczków pojawiają się zwykle błyski światła oraz ciemna zasłona lub ubytek w polu widzenia.
W bardziej zaawansowanych sytuacjach w ciele szklistym mogą unosić się także drobiny krwi (np. po krwotoku z naczyń siatkówki) albo komórki zapalne przy zapaleniu wnętrza oka. Dają one podobne odczucie „pływających plamek”, ale są już objawem poważniejszego problemu wymagającego leczenia.
Jakie choroby mogą stać za tym objawem?
Mroczki nie są chorobą, tylko objawem. Za nim mogą kryć się zarówno łagodne, jak i bardzo poważne schorzenia oczu oraz całego organizmu.
Najczęstsze przyczyny mroczków:
- Zmiany zwyrodnieniowe i męty ciała szklistego (związane m.in. z wiekiem i wadą wzroku)
- Odklejenie ciała szklistego z pociąganiem siatkówki
- Odwarstwienie siatkówki z „zasłoną” w polu widzenia
- Krwotoki do wnętrza oka, np. w przebiegu retinopatii cukrzycowej
- Zapalenie oka, gdy w żelu pływają komórki zapalne
- Guz wewnątrzgałkowy lub inne rzadkie zmiany w tylnej części oka
- Migrena z aurą, kiedy mroczkom towarzyszą migoczące zygzaki i przejściowe ubytki pola widzenia
- Anemia oraz niedobory witaminy B12 i innych składników odżywczych
- Nadciśnienie tętnicze, które uszkadza naczynia w siatkówce
- Jaskra i nadciśnienie oczne, w których suma zmian w oku może dawać różne zaburzenia widzenia
Przy cukrzycy dochodzi do uszkodzenia drobnych naczyń w siatkówce. Mogą powstawać mikrotętniaki, wysięki i krwotoki, a nieprawidłowe, kruche naczynia mają tendencję do pękania i krwawienia do wnętrza oka. Taki krwotok bywa odbierany jako nagłe pojawienie się licznych mroczków albo ciemnej chmury w polu widzenia.
W niedoborach żywieniowych (np. witaminy A, B12, innych witamin z grupy B oraz żelaza) dochodzi do zaburzeń pracy nerwów, mięśni i naczyń, także w obrębie narządu wzroku. Może to powodować różne objawy – od suchości i pieczenia po zaburzenia widzenia i nadwrażliwość na światło.
Dlatego u osoby, która zgłasza mroczki i jednocześnie ma objawy ogólne, takie jak osłabienie, spadek masy ciała, utrata apetytu czy kołatanie serca, warto pomyśleć także o pełnej diagnostyce internistycznej, a nie tylko o samym oku.
Kiedy iść pilnie do lekarza i jak wygląda diagnostyka?
Do okulisty warto pójść zawsze, gdy pojawiają się nowe mroczki lub gdy coś w dotychczasowym obrazie się zmienia. Są jednak sytuacje, w których wizyta powinna być pilna, najlepiej tego samego dnia.
Sygnały alarmowe:
- Nagłe pojawienie się dużej liczby nowych mroczków („deszcz sadzy”, dużo „muszek”)
- Mroczki z błyskami światła z boku pola widzenia
- Wrażenie zasłony, firanki lub ciemnej plamy, która zasłania część obrazu
- Mroczki po urazie głowy lub oka
- Mroczki z silnym bólem oka, nudnościami, gwałtownym spadkiem widzenia
- Mroczki z objawami neurologicznymi (zaburzenia mowy, niedowład, bardzo silny nagły ból głowy)
Podstawą diagnostyki jest dokładny wywiad i badanie dna oka w rozszerzonej źrenicy. Lekarz ogląda siatkówkę i ciało szkliste, szuka mętów, krwotoków, pęknięć lub odwarstwienia siatkówki oraz cech retinopatii cukrzycowej. Zwykle mierzy też ciśnienie wewnątrzgałkowe, aby ocenić ryzyko jaskry.
Jeśli obraz jest utrudniony, można wykonać USG gałki ocznej. Gdy oprócz mroczków występują objawy ogólnoustrojowe lub neurologiczne, w razie potrzeby zlecane są badania krwi, obrazowanie głowy (np. rezonans magnetyczny) lub ocena naczyń (np. USG tętnic szyjnych).
W wielu przypadkach, gdy przyczyną są niegroźne męty, postępowaniem jest obserwacja i regularne kontrole. Jeśli mroczki bardzo przeszkadzają w życiu codziennym, można rozważyć zabiegowe metody leczenia. Należą do nich m.in. operacyjne usunięcie ciała szklistego (witrektomia) oraz laserowe rozbijanie mętów. Obie metody mogą wyraźnie poprawić komfort widzenia, ale niosą swoje ryzyko i wymagają indywidualnej oceny z doświadczonym okulistą.
Najczęstsze pytania pacjentów
Czy mroczki przed oczami same przejdą?
U części osób mózg z czasem „przestaje je widzieć” i stają się dużo mniej dokuczliwe, choć fizycznie nadal są obecne. Nie można jednak zakładać, że każdy nowy mroczek jest niegroźny – pierwsze pojawienie się objawu, nagły „wysyp” mroczków lub towarzyszące błyski wymagają badania okulistycznego.
Czy stres i praca przy komputerze mogą powodować mroczki?
Same w sobie raczej nie powodują typowych mętów w ciele szklistym, ale mogą nasilać zauważanie już istniejących plamek przez większe napięcie, zmęczenie oczu i częstsze „wpatrywanie się” w jasny ekran. Jeśli objaw pojawił się nagle lub się nasila, nie zrzucaj go tylko na stres – idź do okulisty.
Do jakiego lekarza iść z mroczkami – okulista czy neurolog?
Pierwszym specjalistą powinien być lekarz okulista, który oceni dno oka i ciśnienie wewnątrzgałkowe. Neurolog jest potrzebny przede wszystkim wtedy, gdy oprócz mroczków masz objawy sugerujące problem z ukrwieniem mózgu (nagłe zaburzenia mowy, osłabienie jednej strony ciała, silny ból głowy nietypowy dla Ciebie).
Mam cukrzycę. Czy mroczki są dla mnie groźniejsze?
U osób z cukrzycą każdy nowy objaw ze strony narządu wzroku wymaga szczególnej uwagi, bo mogą to być wczesne objawy retinopatii cukrzycowej lub krwotoku do wnętrza oka. Regularne badanie dna oka jest w tej grupie pacjentów obowiązkowe, nawet jeśli nie ma jeszcze żadnych dolegliwości.
Źródła
- Efficacy and Safety of Pars Plana Vitrectomy for Primary Symptomatic Floaters: A Systematic Review with Meta-Analyses
- The effectiveness of laser vitreolysis for vitreous floaters in posterior vitreous detachment
- Ophthalmic manifestations of nutritional deficiencies: A mini review
- A Narrative Review of Retinopathy in Diabetic Patients