Łzawienie oczu to objaw, który może być zupełnie niegroźną reakcją obronną (np. na wiatr czy dym) albo sygnałem, że coś jest nie tak z powierzchnią oka lub odpływem łez. Jeśli łzy lecą często, przeszkadzają w patrzeniu, pracy czy prowadzeniu auta, warto to potraktować jak problem medyczny i skonsultować z lekarzem.
- Łzy mogą być „za bardzo pobudzone” (podrażnienie, infekcja, alergia) albo nie mają jak odpływać przez drogi łzowe
- Jednostronne, przewlekłe łzawienie częściej wiąże się z problemem w przewodzie łzowym niż z prostym podrażnieniem
- U niemowląt częstą przyczyną jest wrodzona blokada przewodu nosowo-łzowego, u dorosłych – nabyte zwężenie dróg łzowych
- Silny ból, nagłe pogorszenie widzenia, uraz lub gorączka z obrzękiem przy nasadzie nosa to sygnały, żeby zgłosić się pilnie do okulisty
Zobacz też: Suche oczy – objaw, który może wskazywać na zespół suchego oka
Łzawienie oczu – kiedy to „normalne”, a kiedy objaw choroby?
Łzawienie oczu jest normalne, gdy pojawia się krótko po wietrze, mrozie, dymie, ostrych przyprawach czy cebuli i szybko samo ustępuje. Tak organizm chroni rogówkę, wypłukując drobinki i substancje drażniące.
Niepokojące jest łzawienie, które:
- trwa tygodniami lub miesiącami
- utrudnia patrzenie (łzy zasłaniają obraz)
- pojawia się bez wyraźnego powodu, także w domu
- jest wyraźnie jednostronne – jedno oko „leje się”, drugie działa normalnie
Dodatkowym sygnałem ostrzegawczym są inne objawy: ból, pieczenie, ropna wydzielina, światłowstręt, pogorszenie widzenia, obrzęk przy wewnętrznym kąciku oka lub gorączka. Wtedy nie traktujemy łzawienia jako „drobnostki”, tylko objaw choroby, którą trzeba zdiagnozować.
Jakie są najczęstsze przyczyny łzawienia oczu?
Najprościej: łzy albo powstają w nadmiarze, albo nie mogą swobodnie odpływać do nosa. Często oba mechanizmy nakładają się na siebie.
1. Podrażnienie i stan zapalny powierzchni oka
To najczęstszy powód. Oko się „broni”, produkując więcej łez. Łzawieniu zwykle towarzyszą:
- zaczerwienienie
- pieczenie, swędzenie, uczucie piasku
- czasem lekka wydzielina i sklejanie rzęs
Tak może wyglądać m.in.:
- infekcyjne lub alergiczne zapalenie spojówek
- stan zapalny brzegów powiek
- zadrapanie rogówki, drobne ciało obce, „przecięcie” paznokciem lub gałązką
2. Zaburzenia odpływu łez (drogi łzowe)
Łzy powinny spływać przez maleńkie kanaliki w wewnętrznym kąciku oka do worka łzowego, a dalej przewodem nosowo-łzowym do nosa. Gdy którakolwiek część tej „rurki” jest zwężona lub zablokowana, łzy nie mają gdzie odpływać i stale lecą po policzku. Często dotyczy to osób po 40.–50. roku życia.
Typowe sygnały problemu z odpływem:
- długotrwałe, często jednostronne łzawienie
- łzy stoją „w rzęsach” nawet w domu
- ucisk wewnętrznego kącika oka powoduje wypływ śluzowej lub ropnej wydzieliny
- nawracające „zapalenia woreczka łzowego” – bolesny, zaczerwieniony guzek u nasady nosa
3. Łzawienie u niemowląt i małych dzieci
U maluchów przyczyną bardzo często jest wrodzona przeszkoda w przewodzie nosowo-łzowym. Objawy:
- jedno lub oba oczka stale się „świecą”, łzy stoją na dolnej powiece
- śluz lub ropa w kąciku oka, sklejanie rzęs po śnie
- dziecko zwykle nie trze mocno oka i nie wydaje się odczuwać silnego bólu
U większości dzieci przewód dojrzewa i otwiera się samoistnie, ale jeśli objawy trwają, konieczna jest kontrola u okulisty dziecięcego.
Łzawienie oczu – objawy, na które trzeba szczególnie uważać
Nie każde łzawienie oznacza pilny problem, ale są sytuacje, kiedy nie wolno czekać „aż przejdzie samo”.
Zgłoś się PILNIE do okulisty (ostry dyżur), jeśli łzawieniu towarzyszy:
- Silny ból oka lub nagłe pogorszenie widzenia
- Uraz oka (uderzenie, zadrapanie, ciało obce, kontakt z chemikaliami, oparzenie)
- Silny światłowstręt – nie możesz otworzyć oka przy świetle
- Twardy, bolesny obrzęk przy nasadzie nosa, często z gorączką (podejrzenie ostrego zapalenia woreczka łzowego)
Umów wizytę u okulisty w trybie planowym, jeśli:
- łzawienie trwa tygodniami, jest uciążliwe w pracy, prowadzeniu samochodu, czytaniu
- dotyczy głównie jednego oka
- wraca mimo stosowania kropli „na własną rękę”
- pojawia się okresowo z katarem, alergią, infekcjami górnych dróg oddechowych
Lekarz sprawdzi m.in. powierzchnię oka, drożność dróg łzowych, powieki, rzęsy oraz ciśnienie w oku. Na tej podstawie dobierze leczenie – od kropli i higieny powiek, po ewentualne zabiegi udrażniające w przypadku trwałej blokady.
Co można zrobić samemu, a czego NIE robić przy łzawiących oczach?
Przy łagodnym, nawracającym łzawieniu bez bólu i dużego zaczerwienienia można wprowadzić kilka prostych zmian, które często zmniejszają dolegliwości.
Pomaga, gdy:
- Ograniczasz dym papierosowy i pył – w domu wietrzysz, na zewnątrz możesz użyć okularów z dobrą osłoną
- Robisz regularne przerwy od ekranu, mrugasz świadomie, dbasz o dobre oświetlenie
- Delikatnie myjesz powieki i dokładnie, ale łagodnie wykonujesz demakijaż
- Stosujesz krople nawilżające zalecone przez lekarza (np. preparaty z hialuronianem sodu, bez konserwantów)
Czego unikać:
- Nie wkraplaj „pierwszych lepszych” kropli z kortykosteroidem bez zalecenia lekarza
- Nie próbuj „przepłukiwać” oka domowymi mieszankami (herbatki, rumianki, solanki robione w domu) – ryzyko uczulenia i zakażeń
- Nie wyciągaj samodzielnie ciał obcych głęboko spod powieki – jeśli nie schodzi po delikatnym przepłukaniu solą fizjologiczną w ampułkach, idź do lekarza
- Nie zwlekaj miesiącami, jeśli jedno oko stale łzawi – w przewlekłej blokadzie przewodu łzowego często konieczne jest leczenie zabiegowe, a nie tylko krople
Najczęstsze pytania pacjentów
Czy łzawienie oczu może wynikać jednocześnie z podrażnienia i „zatkanego” przewodu?
Tak. U wielu osób jest tak, że powierzchnia oka jest trochę podrażniona, a jednocześnie drogi łzowe nie odprowadzają łez idealnie. To daje wrażenie „ciągle mokrego oka”. Dlatego lekarz patrzy jednocześnie na rogówkę, spojówkę i drożność dróg łzowych – leczenie musi uwzględniać oba elementy.
Czy łzawienie oczu u niemowlaka jest powodem do paniki?
Nie zawsze. Wrodzona blokada przewodu nosowo-łzowego jest częsta i u wielu maluchów ustępuje samoistnie, ale każde dziecko z przewlekle łzawiącym, „sklejonym” oczkiem powinien zobaczyć lekarz. Oceni, czy wystarczy obserwacja i masaż okolicy woreczka łzowego, czy potrzebne będzie sondowanie przewodu w odpowiednim wieku.
Czy można żyć z przewlekłym łzawieniem, jeśli „jakoś da się wytrzymać”?
Można, ale nie warto. Długotrwałe łzawienie nie tylko przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu, ale też sprzyja stanom zapalnym dróg łzowych i skóry powiek. W dodatku bywa łatwe do wyleczenia – czasem wystarczy dobrze dobrane leczenie miejscowe, a w przypadku trwałej blokady przewodu nosowo-łzowego skuteczne są procedury udrażniające.
Źródła
- Review: The Lacrimal Gland and Its Role in Dry Eye
- Diagnosing and treating epiphora in the 21st century
- Overview of Epiphora Referred to Oculoplastic Surgery Clinic in Adults
- Inflammatory cytokines in tears of patients with lacrimal duct obstruction
- Complexity of the tear film: Importance in homeostasis and dysfunction during disease